நந்தினிக்காகத் தன்னைத் தந்த திலீபன்
கம்ப இராமாயணம், காளிதாசரின் ரகுவம்சம் ஆகியவற்றிலிருந்து: அயோத்தியை ஆண்ட சூரிய குலத்து மன்னன் திலீபன் குடிமக்களை மிகவும் நேசித்தவன். அவன் தந்தை போல் மக்களைக் காத்தான். ஆனால் அவனுக்கும் அவன் மனைவி சுதட்சிணைக்கும் நீண்ட காலம் மகன் இல்லை. கவலையுடன் குல குருவான வசிட்டரிடம் சென்றான்.
வசிட்டர் சொன்னார்: "நீ ஒருமுறை தேவலோகத்திலிருந்து வரும்போது காமதேனுவை அவமதித்துச் சென்றாய். அவள் சாபத்தால் உனக்கு மகன் இல்லை. அவளது மகள் நந்தினி என்னிடம் இருக்கிறாள். அவளுக்குப் பணிவிடை செய்து அவள் மகிழ்ந்தால் உனக்கு மகன் பிறப்பான்." திலீபன் தன் மனைவியுடன் அந்தப் பசுவுக்குத் தொண்டு செய்தான்.
திலீபன் ஒவ்வொரு நாளும் நந்தினி மேய்ச்சலுக்குச் செல்லும்போது நிழல்போல் பின்தொடர்ந்தான். அரசன் என்ற பதவியைத் துறந்து ஒரு மேய்ப்பனாக நடந்தான். அதன் பாதுகாப்புக்காகத் தன் தோள்வலிமையைக் கொடுத்தான். இது அவன் தன் குடிகளையும் தனக்கு நம்பிய உயிர்களையும் எப்படி அன்போடு பேணினான் என்பதன் அடையாளம்.
இருபத்தோராம் நாளில், இமயத்தின் குகை அருகே நந்தினி மேயும்போது ஒரு சிங்கம் பாய்ந்து அவளைப் பிடித்தது. திலீபன் வில்லை எடுத்து அம்பு எய்யத் தயாரானான்; ஆனால் அவன் கை செயலற்றுப் போனது. சிங்கம் மனிதக் குரலில், "நான் சிவனின் சேவகன். இந்தப் பசு எனக்கு உணவாக விதிக்கப்பட்டது" என்றது.
திலீபன் தன் உயிரை அர்ப்பணிக்கத் தயங்கவில்லை. "என் குடிகளையும் நான் நம்பிய உயிர்களையும் காக்கும் கடமை எனக்கு உண்டு. இந்தப் பசுவைவிடுத்து என்னை உணவாக்கிக்கொள்" என்றான். அவன் தன் உடலைச் சிங்கத்தின் முன் வைத்தான். அந்தக் கணத்தில் சிங்கம் மறைந்தது; அது நந்தினி உருவாக்கிய சோதனைக் காட்சி. நந்தினி அவனை ஆசீர்வதித்தாள். அவனுக்கு ரகு என்ற சிறந்த மகன் பிறந்தான்.
குடிகளை மட்டுமன்றி, தன்னை நம்பிய ஒவ்வொரு உயிரையும் அன்போடு அணைத்து ஆளும் மன்னனை உலகம் தழுவிப் போற்றும் என்பதற்கு திலீபன் ஓர் இலக்கணம். அவன் வழிவந்தவர்களே ரகு, அஜன், தசரதன், இராமன் என்ற புகழ்மிக்க மரபினர்.
அதனால்தான் திலீபன் புகழ் இன்றும் பேசப்படுகிறது. அவன் தன்னையே தந்து பசுவைக் காத்தான்; அவன் குடிகளும் அவனைத் தெய்வம்போல் வணங்கினர்.
அவனுடைய ஆட்சியில் குடிகள் தம் தந்தையைப்போல் அவனை நம்பினர்.