இரதியின் புலம்பல்
காளிதாசரின் குமாரசம்பவத்தில் வரும் இரதியின் துயரம் இது.
காமதேவன் சிவபெருமானின் நெற்றிக்கண் தீயால் எரிந்து சாம்பலானபோது, அவன் மனைவி இரதி அங்கேயே நின்றுகொண்டிருந்தாள். அந்தக் காட்சியைக் கண்டதும் அவள் மயங்கி மண்ணில் விழுந்தாள். சிறிது நேரம் கழித்து அவள் விழித்தபோது, முன்பு எப்போதும் பார்த்த உலகம் முழுவதும் புதிய இருளில் மூழ்கிவிட்டது போலத் தோன்றியது. கணவனின் உடல் இல்லை, அவன் புன்னகை இல்லை; தரையில் சில சாம்பல் துகள்கள் மட்டுமே எஞ்சியிருந்தன.
இரதி கதறி அழுதாள். அவளது கூந்தல் அவிழ்ந்து தரையில் படர்ந்தது. அவள் அணிந்திருந்த அணிகள் ஒவ்வொன்றாகக் கழன்றன. காமனுக்குத் துணையாக இருந்த வசந்தன் அவளருகே வந்து துயரத்தோடு நின்றான். வசந்த காலத்தின் மலர்கள் எல்லாம் அப்போது பூத்துக்கொண்டிருந்தன. ஆனால் அந்த மலர்களைப் பார்த்த இரதி மேலும் உடைந்தாள். ஏனெனில் அவை காமனின் அம்புகள்; அவனது கையில் எப்போதும் இருந்தவை. இனி அந்தக் கைகள் இல்லை, மலர்கள் மட்டும் எஞ்சியிருக்கின்றன.
அழுதழுது அவளுடைய கண்கள் சிவந்து வாடின. ஒருகாலத்தில் மலர்களுக்கு நிகராக விளங்கிய கண்கள் இன்று ஒளியின்றி இருந்தன. அவள் அந்த மலர்களுக்கு முன் தன் முகத்தைக் காட்ட முடியாமல் தலைகுனிந்தாள். அவள் கணவனோடு கூடவே சிதையில் ஏற விரும்பினாள். அப்போது வானத்திலிருந்து ஒரு குரல் ஒலித்தது. சிவபெருமான் உமையை மணக்கும் காலம் வரும்போது நீ உன் கணவனை மீண்டும் அடைவாய் என்று அந்தக் குரல் ஆறுதல் சொன்னது.
வசந்தன் அவளுக்கு ஆறுதல் சொல்ல முயன்றான். காமனோடு எப்போதும் கூடவே இருந்த நண்பனான அவனுக்கும் இந்த இழப்பு பெரிய துயராக இருந்தது. இருவரும் சேர்ந்து அழுதனர். காமனின் வில்லும் அம்பும் மலரால் ஆனவை என்பதால், மலர்கள் அவளுக்கு அவன் நினைவையே மீண்டும் மீண்டும் தந்தன. அந்த அழுகையில் மலர்களும் தம் மணத்தை இழந்தது போலத் தோன்றியது.
அதன் பின் இரதி நம்பிக்கையோடு தன் இழப்பைத் தாங்கி நின்றாள். அவளது கண்கள் இன்னும் நனைந்தே இருந்தன; ஆனால் அந்த ஈரத்திற்குள் ஒரு சிறு எதிர்பார்ப்பு ஒளிர்ந்தது.
இழப்பின் துயரம் கண்களில் எவ்வளவு தெளிவாகத் தெரிகிறது, அழகுக்கு உவமையான மலர்களையே அது எவ்வாறு நாணச் செய்கிறது என்பதை இரதியின் கதை காட்டுகிறது. வள்ளுவரின் தலைவியும் அதே நாணத்தை உணர்கிறாள்.