உஷையின் கனவுக் காதல்
பாகவத புராணத்தின் பத்தாம் ஸ்கந்தத்தில் உஷை-அநிருத்தன் கதை வருகிறது. பாணாசுரன் என்ற அசுர மன்னனின் மகள் உஷை. ஒருநாள் இரவு கனவில் ஓர் அழகிய இளைஞனைக் கண்டாள். அவனை அவள் காதலித்தாள். கனவு கலைந்ததும் அவன் எங்கே என்று தெரியாமல் தவித்தாள். 'என் காதலனே, எங்கே இருக்கிறாய்?' என்று அரற்றினாள்.
அந்த இளைஞன் அவளை அறியவே இல்லை. அவன் கண்ணனின் பேரன் அநிருத்தன். துவாரகையில் தன் வாழ்க்கையை வாழ்ந்துகொண்டிருந்தான். உஷையின் ஒருதலைக் காதல் அவளை வாட்டியது. அவள் உணவையும் உறக்கத்தையும் மறந்தாள். தோழி சித்திரலேகை அவள் நிலையை அறிந்து அவளிடம் காரணம் கேட்டாள். உஷை தன் கனவை விவரித்தாள்.
அந்தக் கனவில் வந்தவன் யார் என்பதை சித்திரலேகை தன் ஓவியத் திறனால் கண்டுபிடித்தாள். பலரின் உருவங்களை வரைந்து காட்டி, உஷை அடையாளம் காட்டிய அநிருத்தனை அறிந்தாள். பின்னர் தன் மாய சக்தியால் அவனைத் துவாரகையிலிருந்து உஷையின் அரண்மனைக்கு அழைத்து வந்தாள்.
கதையின் முற்பகுதியில் உஷையின் அன்பு ஒருதலையாகவே இருந்தது. அவளுக்குள் காமன் அம்பு தைத்திருந்தது; ஆனால் அநிருத்தன் அவளை அறியவில்லை. குறளின் தலைவி 'காமன் ஒருவரிடம் மட்டும் நிற்கிறானே' என்று குறை கூறுவது போல, உஷையும் தனிமையில் வாடியிருக்கலாம். பின்னர் அநிருத்தன் அவளைக் கண்டு விரும்பினான்; இருவரின் அன்பும் சமமாயிற்று.
பாணாசுரன் இதை அறிந்து அநிருத்தனைச் சிறையில் அடைத்தான். இறுதியில் கண்ணனும் பலராமனும் வந்து போர் புரிந்து, சிவனின் அருளோடு சமாதானம் ஏற்பட்டது. இருவரும் மணம் முடித்தனர் என்று பாகவதம் கூறுகிறது. உஷையின் கனவு காட்சி இன்றும் இந்திய நடனக் கலைஞர்களால் மேடையில் நிகழ்த்தப்படுகிறது. கனவில் வந்தவனைத் தேடும் ஏக்கத்தை முகபாவத்தாலும் அசைவாலும் வெளிப்படுத்துவது ஒரு சவால் மிக்க கலை. இதிலிருந்து அந்தக் கதையின் உணர்வுப் பரிமாணம் எவ்வளவு ஆழமானது என்பது புலனாகும். சித்திரலேகை உஷைக்கு உதவிய செயலை நாம் நட்பின் மிக உயர்ந்த வடிவமாகக் கொள்ளலாம். தோழியின் துயரைக் கேட்டு, அதைத் தீர்க்கத் தன் திறமையைப் பயன்படுத்துவதே உண்மையான உதவி. குறளின் தலைவிக்கும் அத்தகைய ஒரு தோழி தேவை. பாணாசுரனின் பெருமையும் குறிப்பிடத்தக்கது. அவன் சிவபக்தன்; ஆயிரம் கைகளால் தாண்டவத்துக்கு மத்தளம் வாசித்தவன் என்று மரபு கூறுகிறது. அவனும் இறுதியில் சிவனின் அருளால் உயிர் பிழைத்தான். எல்லாத் தரப்பிலும் கருணை நிலைத்திருப்பதே புராணத்தின் உட்பொருள்.
சித்திரலேகையின் பாத்திரம் நட்பின் சிறப்பைக் காட்டுகிறது. துயரத்தில் இருக்கும் நண்பருக்காகத் தன் திறனைப் பயன்படுத்தி உதவும் தோழி இக்கதையில் ஒளிர்கிறாள்.
ஒருதலை அன்பு இருதலை அன்பாக மலர்ந்தது இக்கதையின் இனிய முடிவு.