ராதையின் ஊடல் கரைந்த கணம்
இது ஜயதேவரின் கீதகோவிந்த காவிய மரபை அடிப்படையாகக் கொண்ட கதை. அந்த வடமொழிக் காவியம் ராதை–கண்ணன் அன்பை அஷ்டபதிகளாகப் பாடுகிறது. இங்கே அதன் கருத்தை மரியாதையோடு சுருக்கமாகக் கூறுகிறோம்; விவரங்கள் பாடபேதங்களுக்கு ஏற்ப மாறுபடும்.
வசந்த காலத்தில் பிருந்தாவனத்தில் ராதை கண்ணனுக்காகக் காத்திருந்தாள். அவன் பிற கோபியர்களோடு நேரம் கழித்துவிட்டதாகக் கேள்விப்பட்டு அவள் மனம் வாடியது. கண்ணன் திரும்பி வந்தபோது, அவள் முகம் திருப்பிக்கொண்டு, கடுமையான சொற்களால் தன் வருத்தத்தை வெளியிட்டாள் என்று காவியம் கூறுகிறது.
ஆனால் அவள் உள்ளம் முழுவதும் கண்ணனையே நாடியது. அவளது தோழி அவளுக்குத் தூது சென்று, கண்ணனின் ஏக்கத்தைக் கூறினாள். கண்ணன் ராதையின் முன் நின்று, 'உன் பாத மலரை என் தலை மீது வை; உன் கோபத்தால் எரியும் என் இதயத்தை உன் அன்பால் குளிரவை' என்று வேண்டினான் என்று ஜயதேவர் பாடுகிறார்.
ராதையின் கோபம் அந்தக் கணத்தில் உருகியது. அவள் ஊடிக்கொண்டே தழுவலை விரும்பியவள்; அவளது படை அவளுக்கு எதிராகவே திரும்பிவிட்டது. அவள் கண்ணனை நோக்கினாள். அவன் முகத்தில் இருந்த ஏக்கம் அவளது உள்ளத்தை உடைத்தது. அவள் புன்னகைத்துக் கண்ணனை ஏற்றுக்கொண்டாள்.
ராதையின் தோழி மறைவில் நின்று இதைக் கண்டு புன்னகைத்தாள். அவள் ராதையின் கோபம் கரையும் நொடிக்காகவே காத்திருந்தாள் என்று கவிஞர்கள் கற்பனை செய்கின்றனர். அன்று இரவு பிருந்தாவனத்தில் நிலவு ஒளிர்ந்தது; யமுனையின் அலைகள் மெல்லக் கரையைத் தழுவின. ராதை, 'கோபம் நீடிக்க என் உள்ளம் மறுக்கிறது' என்று தன் தோழியிடம் பின்னர் கூறினாள். தோழி, 'அதுதான் உன் அன்பின் ஆற்றல்' என்றாள். அந்த இரவின் நினைவு கவிஞர்களுக்குப் பாடுபொருளாயிற்று. அந்தப் பாடல்களை இன்றும் அடியார்கள் இசையோடு பாடுகின்றனர். அவற்றில் ஊடலின் இனிமையும் தணிவின் மென்மையும் ஒன்றாகக் கலந்து ஒலிக்கின்றன.
வைணவ மரபு இந்தக் காட்சியை ஆன்மாவுக்கும் இறைவனுக்கும் இடையிலான ஊடலாகவும் தழுவலாகவும் கொள்கிறது. இல்லறத்தாருக்கோ இது ஊடலில் அன்பே வெல்கிறது என்ற இனிய பாடம்.
குறளில் வள்ளுவர் சொல்லும் 'உள்ளம் உடைக்கும் படை' என்பது இங்கே ராதையின் அன்புதான் என்று அடியார்கள் புன்னகையோடு சொல்வர். அந்த இனிய காட்சியைக் கேட்டு வளர்ந்த தலைமுறைகள் இல்லறத்தின் சிறு பிணக்குகளையும் புன்னகையோடு எதிர்கொள்ளக் கற்றுக்கொண்டன என்று பெரியவர்கள் சொல்வர்.