கௌசிகனுக்குக் கற்பித்த இல்லத்தரசி
மகாபாரதத்தின் வனபர்வத்திலிருந்து. கௌசிகன் என்ற அந்தணன் வேதம் கற்றவன். தவம் செய்து சிறிது ஆற்றல் பெற்றிருந்தான். ஒருநாள் அவன் மரத்தடியில் வேதம் ஓதிக்கொண்டிருந்தபோது, மரத்தின் மேலிருந்த ஒரு கொக்கு எச்சமிட்டது. கோபத்தோடு அவன் அதைப் பார்த்தான். தவ ஆற்றலால் அந்தக் கொக்கு எரிந்து கீழே விழுந்தது. கௌசிகன் தன் ஆற்றலை எண்ணிப் பெருமை கொண்டான்.
பின்னர் பிச்சை கேட்டு ஒரு வீட்டுக்குச் சென்றான். வாசலில் நின்று "பிச்சை!" என்று குரல் கொடுத்தான். வீட்டுக்குள் இருந்த பெண் "சற்றுப் பொறுங்கள்" என்று சொன்னாள். அவள் பசியோடும் களைப்போடும் வீடு திரும்பிய தன் கணவனுக்குப் பணிவிடை செய்துகொண்டிருந்தாள். கணவன் உணவு உண்டு ஓய்வெடுக்கும் வரை அவள் அவனை விட்டு வரவில்லை. கௌசிகனுக்குப் பொறுமை போயிற்று. கோபத்தால் அந்தப் பெண்ணை முறைத்துப் பார்த்தான்.
அந்தப் பெண் மெல்லிய புன்னகையோடு வாசலுக்கு வந்தாள். "அந்தணரே, நான் கொக்கு அல்ல. உங்கள் பார்வையால் என்னை எரிக்க முடியாது" என்றாள். கௌசிகன் திடுக்கிட்டான். தன் ஒளிவுமறைவான செயலையும் இவளுக்கு எப்படித் தெரிந்தது என்று வியந்தான். "நான் தவம் செய்யவில்லை; வனத்துக்குப் போனதில்லை. என் கணவனுக்குப் பணிவிடை செய்வதே என் தவம்; இதுவே எனக்கு அறிவையும் ஆற்றலையும் தந்தது" என்றாள்.
அவள் ஒவ்வொருமுறையும் தன் கணவனுக்கு உணவு பரிமாறிய பிறகே தானும் உண்பாள்; அவன் வீட்டுக்கு வரும் நேரத்தில் வாசலைத் தூய்மைப்படுத்தி விளக்கேற்றி வைப்பாள்; அவனது தேவைகளை அவன் கேட்கும் முன்பே அறிந்து நிறைவேற்றுவாள். இந்த எளிய செயல்களே அவளது தவம் என்று மரபு சொல்கிறது. கண்ணுக்குத் தெரியாத இடத்தில் செய்யப்படும் இந்தத் தவம் உண்மையிலேயே கடினமானது என்பதை கௌசிகன் பின்னர் உணர்ந்தான்.
அவள் மேலும் சொன்னாள்: "நீங்கள் அறத்தை முழுமையாக அறிய விரும்பினால், மிதிலை நகரில் தர்மவியாதன் என்ற இறைச்சி விற்பவனிடம் செல்லுங்கள். அவன் உங்களுக்கு அறத்தைக் கற்பிப்பான்." கௌசிகன் வியப்போடு புறப்பட்டான்.
மிதிலையில் இறைச்சிக் கடையில் தர்மவியாதனைக் கண்டான். அவன் தன் தொழிலைச் செய்துகொண்டே, கௌசிகனை வரவேற்று, "அந்தப் பெண்மணி உங்களை அனுப்பினாள் என்பதை நான் அறிவேன்" என்றான். பிறகு தன் வீட்டுக்கு அழைத்துச் சென்றான். அங்கே அவன் தன் வயதான தாய், தந்தைக்குப் பணிவிடை செய்வதையே பெரிய வழிபாடாகச் செய்துகொண்டிருந்தான்.
தர்மவியாதன் தம் தொழிலை விரும்பித் தேர்ந்தெடுத்தவன் அல்லன்; பிறப்பால் வந்த தொழில் அது. ஆனால் அதைத் தூய்மையுடன், பேராசையின்றி, பிறருக்குத் தீங்கின்றிச் செய்தான் என்று மகாபாரதம் சொல்கிறது. தன் தாய்தந்தையரை அவன் தெய்வமாகவே வணங்கினான். தொழிலில் கண்ணியமும், குடும்பத்தில் அன்பும் இருந்தால் எந்த வாழ்க்கையும் ஒரு தவமாகலாம் என்பதே அவனது உபதேசம்.
தர்மவியாதன் கூறினான்: "நான் செய்யும் தொழில் தாழ்ந்ததாக உங்களுக்குத் தோன்றலாம். ஆனால் பெற்றோரை வணங்கி, உண்மை பேசி, பிறருக்குத் தீங்கு செய்யாமல், என் கடமையைச் செய்கிறேன். இதுவே என் தவம்." கௌசிகன் உணர்ந்தான்: காட்டில் தவம் செய்வது மட்டுமல்ல, வீட்டில் கடமையைச் செய்வதும் உயர்ந்த அறம்.
பின்னர் கௌசிகன் தான் ஊரை விட்டு வந்த காரணத்தை நினைத்துப் பார்த்தான். தன் தாய்தந்தையர் முதுமையில் தனியாக இருக்கிறார்கள் என்பதையும் அவர்களை விட்டு வந்தது தவறு என்பதையும் உணர்ந்து உடனே வீடு திரும்பினான். அவர்களுக்குப் பணிவிடை செய்வதையே தன் அடிப்படைக் கடமையாகக் கொண்டான் என்று மகாபாரதம் கூறுகிறது.
இந்தக் கதை இல்லறத்தின் உயர்வை வள்ளுவர் காட்டும் முறையிலேயே காட்டுகிறது. கடமையை அறத்தோடு செய்யும் இல்லத்தரசியும், தொழிலில் அறம் காக்கும் வியாதனும், தவம் செய்யும் அந்தணனுக்கே ஆசிரியர்களாக நின்றனர். இல்வாழ்க்கை ஒரு தடையல்ல; அது ஒரு தவம்.
இவ்வாறு கௌசிகன் கற்ற பாடம் இரண்டு. ஒன்று, ஆற்றல் பெற்றவன் அடக்கத்தோடு இருக்க வேண்டும். மற்றொன்று, கடமையில் தவறாதவனே உண்மையான ஞானி. கொக்கை எரித்த கோபக்கார முனிவன் தன் பெற்றோரைக் காத்த பிள்ளையாகத் திரும்பியதே அந்தக் கற்றலின் பயன்.
மகாபாரதம் இந்தக் கதையை ஒரு சாதாரணக் கதையாகச் சொல்லவில்லை; ஞானத்தின் ஊற்று எங்கே இருக்கும் என்று கேட்பவர்களுக்குத் தரும் எச்சரிக்கையாகவே சொல்கிறது. அது அடக்கம் நிறைந்த இல்லத்தரசியின் வாசலிலும், நேர்மையான வணிகனின் கடையிலும் இருக்கக்கூடும்.