கஜேந்திரனின் நினைவும் நாராயணனின் வருகையும்
பாகவத புராணத்தின் எட்டாம் ஸ்கந்தத்தில் கஜேந்திரன் என்னும் யானையின் கதை வருகிறது. திரிகூட மலையின் ஏரியில் யானைகளின் அரசனான கஜேந்திரன் தன் பரிவாரத்துடன் நீராடச் சென்றான். அப்போது ஒரு முதலை அவன் காலைப் பற்றிக்கொண்டது. பல ஆண்டுகள் அவன் போராடினான்; தன் உடல்வலிமை பயன்படாது என்று உணர்ந்தான்.
அந்த நிலையில் அவன் நாராயணனை நினைத்தான். தன் மனத்தை ஒருமுகப்படுத்தி, தாமரை மலரை உயர்த்தி இறைவனைத் துதித்தான். புராணத்தின்படி இறைவன் விரைந்து வந்து அவனை முதலையிடமிருந்து காத்தார். கஜேந்திரன் முற்பிறவியில் இந்திரத்யும்னன் என்னும் அரசனாக இருந்து, இறைவனை நினைவில் வைத்திருந்ததால் இந்தப் பேறு பெற்றான் என்றும் மரபு சொல்கிறது.
இந்த நிகழ்ச்சியின் ஆழத்தை உணர வேண்டுமானால் கஜேந்திரனின் துதியை நினைவு கூர வேண்டும். அவன் தன் முற்பிறவி அறிவையும் இந்த வாழ்வின் வலிமையையும் ஒன்றுசேர்த்து நாராயணனை அழைத்தான் என்று புராணம் சொல்கிறது. அந்தத் துதி 'கஜேந்திர ஸ்தவம்' என்று பெயர் பெற்றது; பாகவத மரபில் இது மிகச் சிறந்த பிரார்த்தனையாகப் போற்றப்படுகிறது.
அவன் அழைத்தபோது பிற தெய்வங்கள் வரவில்லை என்றும், இறைவன் மட்டும் தாமே விரைந்து வந்தார் என்றும் கூறப்படுகிறது. இவ்வாறு அழைப்பவனை வெறுக்காமல் எதிர்கொள்ளும் அருளையே குறளின் தலைவி தன் காதலரிடம் காண்கிறாள். அன்பு எனும் உறவில் அழைப்பதே பெரிய உரிமை; அந்த உரிமையைச் சலிப்பின்றி ஏற்பதே பெரிய கொடை.
இறுதியில் கஜேந்திரன் விடுபட்டு, இறைவனின் அருளால் தன் முந்தைய பிறவியின் நிலையை அடைந்தான் என்று புராணம் முடிகிறது. நினைவு வீணாகாது என்பதற்கு இது சான்று.
பாகவதம் இந்த நிகழ்ச்சியை மிக விரிவாகவும் உணர்ச்சியோடும் கூறுகிறது. இறைவன் வந்ததும் முதலையையும் யானையையும் ஒருசேர விடுவித்தார் என்றும், முதலை முற்பிறவியில் ஒரு கந்தர்வன் என்றும் அது சொல்கிறது. அவனும் சாபம் நீங்கி உயர்நிலை அடைந்தான் என்பதால், இறைவனின் அருள் எல்லோரையும் தழுவுகிறது என்பதே கதையின் முடிவு.
கஜேந்திர மோட்சம் இன்றும் வைணவ மரபில் பாடலாகவும் நாடகமாகவும் நிகழ்த்தப்படுகிறது. அது நினைவின் ஆற்றலை நமக்கு உணர்த்துகிறது.
இந்த நிகழ்ச்சி குறளுடன் இணைகிறது. அவன் எவ்வளவு அழைத்தாலும் இறைவன் சினம் கொள்ளவில்லை; அழைப்பைக் கேட்டதும் இரங்கினார். நினைப்பவரை வெறுக்காத கருணையே இங்குச் சிறப்பாகக் காட்டப்படுகிறது. தலைவியும் தன் காதலரின் இத்தகைய பொறுமையை நன்றியோடு நினைக்கிறாள்.