புரூரவஸும் ஊர்வசியும்
இது காளிதாசரின் விக்ரமோர்வசீயம் என்ற நாடகத்தை ஒட்டிய கதை.
அரசன் புரூரவஸ், தேவலோகத்து அப்சரஸ் ஊர்வசியை அசுரர்களிடமிருந்து காப்பாற்றினான். அவளது அழகையும் பண்பையும் கண்டு அவன் மனம் அவளிடம் ஈடுபட்டது. ஊர்வசியும் அவனை நினைத்து மனம் கலங்கினாள். இருவரும் ஒருவரைக் கண்டவுடன் கொண்ட மகிழ்ச்சியை நாடகம் அழகாக விவரிக்கிறது. அவளை நினைத்தாலே அவனுக்கு உள்ளம் களித்தது; அவனைக் காணும் ஒவ்வொரு கணமும் அவளுக்குச் சொல்லொணா மகிழ்ச்சி தந்தது.
ஆயினும் ஒரு சாபத்தின் காரணமாக ஊர்வசி கார்த்திகேயனின் புனிதத் தோப்பில் கொடியாக மாறிவிட்டாள் என்று நாடகம் தொடர்கிறது. அவளைக் காணாத புரூரவஸ் மனம் கலங்கிப் பித்தனைப் போலக் காட்டில் அலைந்தான். மயில், யானை, வண்டு, அன்னம் என ஒவ்வொன்றிடமும் அவன் 'என் காதலியைக் கண்டீர்களா?' என்று கேட்டான். இந்தக் காட்சி சமஸ்கிருத நாடக உலகில் மிகவும் புகழ் பெற்றது.
அவனுக்கு ஒரு மணி கிடைத்தது; அது 'சங்கமனீயம்' எனப்படும், கூட்டுவிக்கும் மணி என்று நாடகம் சொல்கிறது. அந்த மணியைக் கையில் ஏந்தியபடி அவன் ஒரு கொடியைத் தழுவினான். அந்தத் தழுவலில் கொடி மீண்டும் ஊர்வசியாக மாறியது. நினைவில் மட்டும் இருந்தவள் கண்முன் நின்றாள்.
அவளைக் கண்ட புரூரவஸ் மகிழ்ச்சியில் பேச்சிழந்தான். அவன் ஏங்கி அலைந்த நாட்களின் வலி அக்கணத்தில் கரைந்தது. ஊர்வசியும் அவனை அன்போடு நோக்கினாள்; அவர்கள் இருவரும் மீண்டும் இணைந்தனர்.
வள்ளுவர் சொல்லும் 'உள்ளக் களித்தலும் காண மகிழ்தலும்' என்ற இரண்டு நிலைகளும் இக்கதையில் வெளிப்படுகின்றன. நினைத்தபோது அவன் உள்ளம் களித்தது; கண்ட கணத்தில் அவன் மகிழ்ந்தான்.
காளிதாசர் இந்தக் காதலை இயற்கையின் அழகோடு இணைத்துப் பாடியதால், இது இன்றும் இலக்கியப் பெருமையுடன் போற்றப்படுகிறது.
காளிதாசர் இந்த நாடகத்தில் இயற்கையின் ஒவ்வொரு உயிரினத்திடமும் புரூரவஸ் பேசும் பாடல்களை மிக நயமாக அமைத்துள்ளார். அந்தப் பாடல்களில் அவன் பிரிவின் துயரும், இணைவின் ஆவலும் இயற்கையின் அழகோடு கலந்து ஒலிக்கின்றன. அது இந்திய நாடக மரபின் உயர்ந்த பகுதிகளுள் ஒன்று.
புரூரவஸின் ஆவல் அவனது தேடலிலும், ஊர்வசியின் ஆவல் அவளது மௌனத்திலும் வெளிப்பட்டது. இருவரின் ஆவலும் ஒன்றையொன்று சந்தித்தபோதே கதை இன்பமாக நிறைவு பெற்றது. இவ்வாறு காளிதாசரின் நாடகம் நினைவின் களிப்பையும் காட்சியின் மகிழ்ச்சியையும் ஒன்றாகக் காட்டியது.