திலீபனும் நந்தினியும்
இரகு வம்சத்தின் மன்னன் திலீபனின் கதை இராமாயண மரபிலும் காளிதாசரின் இரகுவம்சத்திலும் போற்றப்படுகிறது. திலீபனுக்கும் அவன் மனைவி சுதட்சிணைக்கும் நீண்ட காலமாகக் குழந்தை இல்லை. அவர்கள் தம் குலகுருவான வசிஷ்ட முனிவரிடம் சென்று வழி கேட்டனர். வசிஷ்டர் தம் ஆசிரமத்தில் இருந்த காமதேனுவின் மகளான நந்தினி என்னும் பசுவைப் பணிவிடை செய்யும்படி கூறினார்.
திலீபன் மன்னன் என்ற பெருமையை எல்லாம் மறந்து, நந்தினியின் பின்னே காட்டுக்குள் நடந்து சென்றான். அது மேயும்போது தானும் நின்றான்; அது நீர் அருந்தும்போது தானும் காத்து நின்றான். இரவில் அதைச் சுற்றிப் பாதுகாப்பாகக் காவல் காத்தான். இவ்வாறு இருபத்தொரு நாள் கடந்தன. அவன் சேவையின் உறுதியை அறிய நந்தினி ஒரு நாள் இமயமலைச் சாரலில் மறைந்தது.
அப்போது ஒரு சிங்கம் பசுவின் மேல் பாய்ந்து அதைப் பற்றியது. திலீபன் வில்லை எடுத்து அம்பு தொடுக்கப் போனபோது அவனது கை அசைவற்றுப் போனது. அப்போது சிங்கம் மனிதக் குரலில், 'அரசே, நான் இந்த மலையின் காவலன். பசியால் வந்த எனக்கு இது கடவுள் தந்த உணவு. குறுக்கிடாதே' என்றது.
திலீபன் அமைதியாகக் கூறினான்: 'பசியோடு இருக்கும் உன்னை நான் வெறுக்கவில்லை. ஆனால் என் குருவின் பசுவை நான் காக்க வேண்டிய கடமையில் இருக்கிறேன். உன் பசியை நீக்க என் உடலையே உணவாக ஏற்றுக்கொள். இந்தப் பசுவை விடு.' அரசனாக இருந்தும் தன் உடலைத் தருவதற்கு அவன் ஒரு கணமும் தயங்கவில்லை. அவன் தரையில் அமர்ந்து தலை குனிந்தான்.
அடுத்த நொடியில் சிங்கம் மறைந்தது. நந்தினி அன்போடு அவன் முன் நின்றது. இது அவன் உறுதியைச் சோதிக்க நந்தினி தானே படைத்த மாயம் என்று கூறியது. அரசனின் பரிவையும் பணிவையும் மெச்சி அது மகன் பிறக்கும் வரம் அளித்தது. அந்த வரத்தின் பயனாகவே இரகு பிறந்தான்; அவன் பெயராலேயே இராமனின் குலம் 'இரகு வம்சம்' என்று அழைக்கப்படுகிறது.
உணவுக்காக இன்னோர் உயிரைக் கொல்லும் சிங்கத்தின் முன் தன் உடலைத் தர முன்வந்த அரசன், 'தன்னூன் பெருக்கற்குத் தான்பிறிது ஊனுண்பான் எங்ஙனம் ஆளும் அருள்' என்ற கேள்விக்கு எதிர்மாறாக நிற்கிறான். அவன் தன் உடலைக் காக்கப் பிறர் உடலைக் கேட்கவில்லை; பிறர் உயிரைக் காக்கத் தன் உடலைத் தர முன்வந்தான். அதுவே அருளின் உயர்ந்த வடிவம்.