குடில் முற்றத்தின் அந்தி
காளிதாசரின் அபிஞான சாகுந்தலம் நாடகத்தின் ஒரு காட்சியை இங்கே எண்ணிப் பார்க்கலாம்.
கண்வ முனிவரின் ஆசிரமத்தில் வளர்ந்த சகுந்தலை, வேட்டைக்கு வந்த துஷ்யந்த மன்னனை மணந்தாள். சில நாள் அங்கே தங்கிய மன்னன் தன் தலைநகருக்குத் திரும்ப வேண்டியிருந்தது. விரைவில் அரச மரியாதைகளோடு அழைத்துக்கொள்வதாக வாக்குறுதி கூறி, தன் கணையாழியையும் அடையாளமாக விட்டுச் சென்றான். அதன் பிறகு சகுந்தலையின் நாட்கள் முன்பு போல அமைதியாக இல்லை.
பகலில் அவள் தோழிகளான அனசூயையோடும் பிரியம்வதையோடும் மலர் பறித்தும், இளஞ்செடிகளுக்கு நீர் ஊற்றியும், தான் வளர்த்த மான்குட்டிக்கு உணவு தந்தும் பொழுதைக் கழிப்பாள். ஆனால் மாலை வந்ததும் குடிலின் முற்றத்தில் தனியே அமர்ந்து, வழியையே பார்த்தபடி இருப்பாள். பறவைகள் கூடு திரும்பும், பசுக்கள் தொழுவம் சேரும், முனிவர்கள் வேள்விக்கு விளக்கேற்றுவார்கள்; எல்லோரும் தம் இடம் சேரும் அந்த நேரத்தில் தன் உள்ளத்தின் உறவு மட்டும் வராததை எண்ணி அவள் உள்ளம் கலங்கும். மாலை என்பது தன் உயிரை மெல்ல உண்ணும் வேளை போல அவளுக்குத் தோன்றியது.
அப்படி ஒரு பொழுதில் நினைவில் ஆழ்ந்து அமர்ந்திருந்தபோது, துர்வாச முனிவர் குடிலுக்கு வந்து நின்றார். சகுந்தலை அவரைக் கவனிக்கவே இல்லை. தன்னை மதிக்காததாக எண்ணிச் சினந்த முனிவர், நீ யாரை நினைத்துக்கொண்டிருக்கிறாயோ அவன் உன்னை மறப்பான் என்று சபித்தார். தோழிகள் ஓடிச்சென்று வேண்டிக்கொண்டபின், அடையாளப் பொருளைக் காட்டினால் சாபம் விலகும் என்று அவர் சொல்லிச் சென்றார்.
அந்த நாட்களில் தோழிகள் அவளைத் தேற்ற முயன்றனர்; அரசர் தன் வாக்கிலிருந்து தவற மாட்டார் என்று கூறினர். சகுந்தலை மெல்லப் புன்னகைப்பாள்; ஆனால் அந்தப் புன்னகைக்குப் பின்னால் இருந்த வெறுமை அவர்கள் கண்களுக்குத் தப்பவில்லை. இருள் கவியும் வரை அவள் முற்றத்தை விட்டு எழுவதே இல்லை; ஏக்கம் இத்தனை இருந்தும் குடிலுக்கு வருபவர்களை வரவேற்பதில் அவள் குறை வைத்ததில்லை.
அந்த அந்தியில் சகுந்தலையின் நெஞ்சில் இருந்தது எளிய ஏக்கம் மட்டுமே. அன்பு ஆழமாக இருக்கும்போது ஏக்கம் மனத்தை எவ்வளவு முழுமையாக ஆட்கொள்கிறது என்பதை அவள் நிலை காட்டுகிறது. வள்ளுவரின் தலைவி மாலையைப் பார்த்து 'நீ உயிர் உண்ணும் பொழுது' என்றது போலவே, ஒவ்வொரு மாலையையும் சகுந்தலையும் அவ்வாறே உணர்ந்திருப்பாள்.