நீலகண்டன்
இது விஷ்ணு புராணம், பாகவத புராணம், சிவ புராணம் ஆகியவற்றில் சொல்லப்படும் பாற்கடல் கடைந்த வரலாறு.
தேவர்களும் அசுரர்களும் அமுதம் பெறுவதற்காக மந்தர மலையை மத்தாகவும் வாசுகிப் பாம்பைக் கயிறாகவும் கொண்டு பாற்கடலைக் கடைந்தனர். நீண்ட நேரம் இருபுறமும் இழுத்தனர். கடலின் அடியிலிருந்து பல அற்புதப் பொருள்கள் ஒவ்வொன்றாக வந்தன. காமதேனு, ஐராவதம், உச்சைசிரவஸ், கற்பக மரம் என்று மகிழ்ச்சியான பொருள்கள் வந்தபோது எல்லோரும் ஆரவாரம் செய்தனர்.
திடீரென்று கடலின் ஆழத்திலிருந்து ஹாலாஹலம் என்னும் கொடிய நஞ்சு எழுந்தது. அதன் வெப்பமும் புகையும் உலகை எரிக்கத் தொடங்கின. வானம் இருண்டது; உயிர்கள் அஞ்சின; தேவர்களும் அசுரர்களும் நடுங்கினர். அந்த நஞ்சைத் தடுக்க எவராலும் முடியவில்லை. எல்லோரும் சிவபெருமானிடம் ஓடிச் சரணடைந்தனர்.
சிவபெருமான் கருணையோடு அந்த நஞ்சைத் தம் கையில் ஏந்தி உண்ணத் தயாரானார். தேவி பார்வதி கவலையோடு அவர் கழுத்தில் கையை வைத்து நஞ்சு வயிற்றுக்குள் இறங்காமல் தடுத்தார் என்று மரபு கூறுகிறது. நஞ்சு அவர் கழுத்தில் தங்கியது. அவர் கழுத்து நீல நிறமாக மாறியது. அதனால் அவர் 'நீலகண்டன்' என்று போற்றப்படுகிறார்.
அந்த நேரத்தில் கைலாயத்தில் அமைதி நிலவியது. சிவனின் முகத்தில் அச்சமோ தயக்கமோ இல்லை; எல்லா உயிர்களின் மேலுள்ள கருணை மட்டுமே இருந்தது. தேவர்கள் கண்களை மூடிக் கைகூப்பி நின்றனர்.
அவர் உலகம் முழுவதையும் காக்கும் பொருட்டுத் தம் உயிரைப் பணயமாக வைத்து அந்த நஞ்சை ஏற்றார். தமக்காக அவர் ஒரு துளியும் விரும்பவில்லை. உயிர்கள் அனைத்தும் அதனால் பிழைத்தன. அந்த நாளில் அவர் இரவு முழுவதும் விழித்திருந்து தியானத்தில் ஆழ்ந்தார் என்றும், அதை நினைவுகூர்ந்து பக்தர்கள் மகாசிவராத்திரி அன்று இரவு முழுவதும் விழித்திருந்து வழிபடுகிறார்கள் என்றும் மரபு சொல்கிறது.
இக்கதையில் நஞ்சுண்பது உலகைக் காக்கும் தியாகம். ஆனால் வள்ளுவர் குறிப்பிடும் நஞ்சுண்பவர்கள் தம் இன்பத்துக்காக, தம்மையும் குடும்பத்தையும் அழிக்கும் நஞ்சை விருப்பத்துடன் அருந்துகிறார்கள். இவ்விரு செயல்களுக்கும் இடையிலுள்ள வேறுபாடு மலைக்கும் மடுவுக்கும் உள்ளது.
நஞ்சு எப்போதும் நஞ்சே; அதை உண்பதற்கு உலகநலம் போன்ற உயர்ந்த காரணம் இருக்க வேண்டும். தம் இன்பத்துக்காக உண்பவர் எப்போதும் அழிவையே அடைவர் என்பதை இந்தக் கதையின் மாறுபாடு உணர்த்துகிறது.