சகுந்தலையின் தர்ப்பை முள்
காளிதாசரின் அபிஜ்ஞான சாகுந்தலம் நாடகத்தில் முதல் அங்கத்தில் மன்னன் துஷ்யந்தன் கண்வ முனிவரின் ஆசிரமத்தில் சகுந்தலையைக் காண்கிறான். அவளும் அவள் தோழியரும் மரங்களுக்கு நீர் ஊற்றிக்கொண்டிருந்தனர். மரங்களின் மறைவில் நின்ற மன்னனை அவர்கள் அறியவில்லை. அவன் அவளது அழகில் மயங்கினான்.
சிறிது நேரத்தில் அவள் தோழியரோடு அங்கிருந்து புறப்பட வேண்டியிருந்தது. அப்போது சகுந்தலை 'என் காலில் தர்ப்பை முள் குத்திவிட்டது; என் மரவுரை குரவகக் கிளையில் சிக்கிக்கொண்டது' என்று சொல்லித் தாமதித்து, திரும்பிப் பார்த்தாள் என்று காளிதாசர் காட்டுகிறார். அவளது நோக்கம் மன்னனை மீண்டும் ஒருமுறை பார்ப்பதே என்பதை நாடகம் நுட்பமாகப் புரியவைக்கிறது.
மன்னன் மறைவிலிருந்து இதை எல்லாம் கவனித்தான். அவள் அவன் கண்ணில் படும்போது நாணத்தோடு பார்வையைத் தாழ்த்தினாள்; அவன் காணாததாக எண்ணும்போது திரும்பிப் பார்த்தாள். வள்ளுவர் கூறும் 'யான் நோக்கும் காலை நிலன் நோக்கும் நோக்காக்கால் தான் நோக்கி மெல்ல நகும்' என்பதன் அழகிய காட்சி வடிவம் இது என்று சொல்லலாம்.
அவளது சாக்குப்போக்கு முழுக்க உண்மை அல்ல என்பதை நாடகத்தின் தோழியரும் நாமும் புரிந்துகொள்கிறோம். ஆனால் அதில் கள்ளம் இல்லை; அது அன்பின் இயல்பான நாணம். இப்படிக் குறிப்புகளால் தொடங்கிய உறவே பின்னர் காந்தர்வ மணமாக மலர்ந்தது. இந்த நிகழ்வு காளிதாசரின் நாடகத்தில் வரும் காட்சி; அதன் வரிகளை அவர் இயற்றிய வடிவில் படித்து மகிழலாம். இந்த நாடகக் காட்சியில் சகுந்தலையின் தோழியர் அவளது சாக்கைப் புரிந்து சிரிக்கின்றனர் என்பதும் நுட்பமான அம்சம். குறிப்பறிதல் தலைவனுக்கு மட்டும் அல்ல, அவளுக்கு நெருக்கமானவர்களுக்கும் தெரியும். காளிதாசரின் காட்சியும் வள்ளுவரின் குறளும் வெவ்வேறு மொழிகளில், வெவ்வேறு காலங்களில் எழுந்தாலும் ஒரே மனித உண்மையைப் பாடுகின்றன. இவ்வாறு நம் இரு பெரும் மரபுகளும் சந்திக்கின்றன. சகுந்தலையின் இந்தச் செயல் அவளது தூய உள்ளத்தைக் காட்டுகிறது. அவள் தவ வனத்தில் வளர்ந்தவள்; வஞ்சனை அறியாதவள். அவள் சொன்ன சாக்கு கூட அவளது அன்பின் வெளிப்பாடே. அவளை அன்பால் அறிந்த மன்னன் அவளது நாணத்தை மதித்தான். அவளது மௌனம் அவனுக்கு மிகுந்த செய்தியைத் தந்தது. இதுவே குறிப்பறிதலின் உச்சம். ஆகவே இந்த ஒரு காட்சியே காளிதாசரின் நாடகத்தில் காதலின் தொடக்கத்தை அழகாகக் காட்டுகிறது.