தவம் செய்யும் பார்வதி
காளிதாசரின் குமாரசம்பவம் இமவான் மகள் பார்வதியைப் பற்றிய காவியம். சிவபெருமான் இமயத்தில் தவத்தில் அமர்ந்திருந்தார். பார்வதி தந்தையின் கட்டளைப்படி தினமும் பூக்கள் கொண்டுவந்து அவருக்குப் பணிவிடை செய்தாள். தவத்தில் இருந்த சிவனின் முன் அவள் மலர்களை வைத்து, அடக்கமாக நின்றாள்.
காளிதாசர் பாடும் காட்சியில் சிவனின் உள்ளம் ஒரு கணம் அசைந்தது என்று சொல்லப்படுகிறது. அவர் பார்வதியின் அழகு முகத்தை நோக்கினார். பார்வதியும் அவரை நோக்கி நாணத்தால் தலை குனிந்தாள். அந்த நோக்கும் குனிவும் அங்கே எல்லாவற்றையும் சொல்லிவிட்டன. அந்த நிகழ்வு பார்வதியின் தவத்திற்கும் அன்பிற்கும் தொடக்கமாக அமைந்தது என்று கவிஞர் காட்டுகிறார்.
பின்னர் சிவன் தன் தவத்தின் அமைதி கலைந்ததை உணர்ந்து அதைக் காரணம் தேடிச் சீற்றம் கொண்டார் என்றும், அதனால் மன்மதன் எரிந்தான் என்றும் புராணம் கூறுகிறது. இதனால் பார்வதி மேலும் கடுமையான தவம் செய்து, தன் உண்மை அன்பாலும் பண்பாலும் சிவனை அடைந்தாள் என்று கதை தொடர்கிறது. வெறும் அழகு அல்ல, தவமும் அன்பும் இறுதியில் வெற்றி பெறுகின்றன என்பதே கதையின் நிறைவு.
வள்ளுவரின் குறள் இந்தத் தொடக்கக் காட்சிக்கு அழகாகப் பொருந்துகிறது: நோக்கினாள், நோக்கி இறைஞ்சினாள். அந்த இரண்டு செயல்கள் அன்பு என்னும் பயிருக்கு நீராயின. இதுவே குறிப்பின் ஆற்றல். இங்கு நாணம் குறையாக அல்ல, அன்பின் அழகாக விளங்குகிறது. கதையின் கற்பனை கவிஞருடையது; புராணச் சுருக்கம் ஆகையால் நுட்பமான விவரங்களை நூலில் படித்துக் கொள்ளலாம். பார்வதியின் அந்தத் தொடக்க நாணம் அவளது பண்பின் அடையாளமாகவே இருந்தது. அவள் அழகால் அன்றி, பணிவாலும் தவ வலிமையாலும் இறைவனைப் பெற்றாள் என்பது கதையின் சாரம். ஆகவே 'நோக்கி இறைஞ்சினாள்' என்ற குறள் வெறும் காதல் குறிப்பு அல்ல, ஒரு பெண்ணின் ஆழ்ந்த பண்பைக் காட்டும் சொற்களும் ஆகும். இந்த நோக்கில் இக்கதை வள்ளுவர் கூற்றுக்கு மிகப் பொருந்துகிறது; தமிழ் மரபிலும் உமையம்மை நாணமிக்கவளாகவே போற்றப்படுகிறாள். இக்கதையில் நாம் கவனிக்க வேண்டியது, கதையின் கண்ணியம். காளிதாசர் எந்த இடத்திலும் எல்லை மீறவில்லை; அன்பு தவத்தின் வழியே உயர்கிறது. இந்த உயர்வே தமிழ்ப் பண்பாடும் போற்றும் காதல் நெறி. வள்ளுவரும் இதையே குறளில் மென்மையாகக் காட்டுகிறார்.