ஜடாயுவின் தியாகம்
வால்மீகி இராமாயணத்தின் ஆரண்ய காண்டத்தில் ஜடாயுவின் கதை வருகிறது. ஜடாயு கழுகு வடிவில் இருந்த மிக முதிய பறவை அரசன். அவன் தசரதனின் நண்பன். இராமனும் இலக்குவனும் சீதையும் பஞ்சவடியில் வாழ்ந்தபோது ஜடாயு அவர்களுக்கு நண்பனாகவும் காவலனாகவும் இருந்தான். இராமன் அவனை "தந்தையைப் போன்றவர்" என்று மரியாதையுடன் அழைத்தான்.
ஒருநாள் இராவணன் சீதையைக் கவர்ந்து வான்வழியே புஷ்பக விமானத்தில் சென்றான். சீதையின் அழுகுரலைக் கேட்ட ஜடாயு விழித்தெழுந்தான். அவன் முதியவன்; உடல் வலிமை குன்றியவன். இராவணன் பெரும் வீரன், ஆயுதம் தாங்கியவன். ஜடாயு தன்னால் வெல்ல முடியாது என்பதை அறிந்தான். தன் உயிர் போகும் என்பதையும் அறிந்தான். ஆயினும் அவன் அசையாமல் இருக்கவில்லை.
அவன் வானில் பாய்ந்து இராவணனின் தேரை எதிர்த்தான். "இராவணா, ஒரு பெண்ணைக் கவர்ந்து செல்வது அறமல்ல. சீதையை விட்டுவிடு; இல்லையெனில் நான் உன்னுடன் போரிடுவேன்" என்றான். இராவணன் இகழ்ச்சியுடன் சிரித்தான். ஜடாயு அவனுடைய தேரை உடைத்தான், கழுதைகளைக் கொன்றான், வில்லை முறித்தான். நீண்ட நேரம் போர் நடந்தது. இறுதியில் இராவணன் வாளால் ஜடாயுவின் சிறகுகளை வெட்டி வீழ்த்தினான்.
ஜடாயு இரத்தம் சிந்தி விழுந்தான். இராமன் வந்தபோது ஜடாயு உயிர் தாங்கிக் காத்திருந்தான். அவன் நடந்ததைச் சொன்னான். "இராமா, சீதையை இராவணன் தென் திசையில் கொண்டு சென்றான்" என்றான். இராமன் கண்ணீர் வடித்தபடி அவனை மடியில் ஏந்தினான். ஜடாயு உயிர் நீத்தான். இராமன் தன் தந்தைக்கு இறுதிக் கடன் செய்வதுபோல அவனுக்குச் செய்தான். வாழ்வை நீட்டிக்க அமைதியாக இருந்திருக்கலாம்; ஆனால் அவன் தன் பெருந்தன்மையைக் காக்க உடலை ஈந்தான். அவனுடைய பெயர் இன்றும் வீரத்துடன் நினைவுகூரப்படுகிறது. இராமன் ஜடாயுவின் தியாகத்தைப் பாராட்டி, "நீர் தந்தைக்கு இணையானவர்; உமக்குச் சொர்க்கம் கிடைக்கும்" என்று கூறியதாக வால்மீகி எழுதுகிறார். சிறகு இழந்து வீழ்ந்தபோதும் ஜடாயுவின் முகத்தில் வருத்தம் இல்லை; தான் செய்த கடமையின் நிறைவே இருந்தது. அவன் வாழ்வின் கடைசி நொடியிலும் பிறருக்கு உதவும் செய்தியைச் சொல்லி முடித்தான். இராமன் தன் கையால் அவனுக்கு அந்திமக் கடன் செய்தபோது, காட்டில் உள்ள உயிர்கள் அனைத்தும் அமைதியாக நின்றன. அது ஒரு பறவையின் தியாகத்துக்குக் கிடைத்த பேரரசனின் மரியாதை.