மரீசியின் ஆசிரமத்தில் துஷ்யந்தன்
காளிதாசரின் அபிஞான சாகுந்தலத்தின் இறுதி அங்கத்திலிருந்து ஒரு காட்சி இது.
துர்வாசரின் சாபத்தால் துஷ்யந்தன் சகுந்தலையை மறந்துபோனான். அவள் அரசவைக்கு வந்தபோது அவன் அவளை அடையாளம் காணவில்லை; தன் அடையாளக் கணையாழியையும் அவள் இழந்திருந்தாள். சகுந்தலை கண்ணீரோடு அங்கிருந்து மறைந்தாள்; அவளது தாய் மேனகை அவளை அழைத்துச் சென்று மரீசி முனிவரின் ஆசிரமத்தில் சேர்த்தாள் என்று நாடகம் கூறுகிறது. பின்னர் ஒரு மீனவன் மீன் வயிற்றில் கணையாழியைக் கண்டெடுத்து மன்னனிடம் கொடுத்தான். அதைப் பார்த்ததும் மன்னனுக்கு எல்லாம் நினைவு வந்தது. அவன் தன் பிழையை எண்ணி வருந்தினான். சகுந்தலையை இழந்த துயரில் அவன் மெலிந்து வாடினான்.
அசுரர்களை வென்றபின், இந்திரனின் தேரில் வானத்தில் திரும்பிக்கொண்டிருந்த துஷ்யந்தன் மரீசி முனிவரின் ஆசிரமத்தில் இறங்கினான். அங்கே சிங்கக்குட்டியுடன் விளையாடும் ஒரு சிறுவனைக் கண்டான்; அவன் தன் மகனே என்று உள்ளுணர்வு சொன்னது. சிறிது நேரத்தில் ஒரு பெண் வந்தாள். எளிய உடை, ஒற்றைப் பின்னல், தவ விரதத்தால் மெலிந்த உடல், வெளுத்த முகம். அவள் சகுந்தலை என்பதை அவன் முதலில் உறுதியாக அறிய முடியவில்லை. பிறகு அவளது முகத்தைக் கூர்ந்து பார்த்தான்.
அவளது நெற்றி பசந்திருந்தது. தன் பிழையால் அவள் இத்தனை ஆண்டுகள் துயரப்பட்டாள் என்பதை அந்த வெளுப்பே அவனுக்குச் சொன்னது. அவளுடைய பசந்த முகத்தைக் கண்டதும் மன்னனின் கண்கள் நீரால் நிறைந்தன. தன் கண்களும் துன்பத்தில் மூழ்குவதை அவன் உணர்ந்தான். அவன் அவள் பாதங்களில் விழுந்து மன்னிப்புக் கேட்டான்.
சகுந்தலை அவனை மன்னித்தாள். நடந்தது யாருடைய பிழையும் அல்ல, விதியின் ஆட்டம் என்றாள். மரீசி முனிவரின் ஆசியோடு அவர்கள் மூவரும் ஒன்றுசேர்ந்தனர். அந்தச் சிறுவன் பின்னாளில் பரதன் என்ற பெயரில் பெரிய சக்கரவர்த்தியாக விளங்கினான்.
ஒருவரின் வெளுத்த நெற்றி இன்னொருவரின் கண்ணீராக மாறும்போதுதான் அன்பு முழுமை பெறுகிறது என்பதை இந்தக் காட்சி காட்டுகிறது. வள்ளுவரின் தலைவன் கண்ட காட்சியும் அதுவே. அந்தச் சந்திப்புக்குப் பின் துஷ்யந்தன் சகுந்தலையின் முகத்தை நீண்டநேரம் பார்த்துக்கொண்டிருந்தான். அவளுடைய வெளுத்த முகத்தில் இருந்த ஒவ்வொரு நிழலும் அவனுக்கு ஒரு குற்றச்சாட்டாகவும், அதே நேரத்தில் தாங்கமுடியாத அன்பாகவும் தெரிந்தது. அன்பு உண்மையாக இருந்தால் அது பிழையை உணர்வதற்கான கண்ணையும் கொடுக்கிறது.